Feromon Nedir? Feromonun Kedilerde Etkisi Nedir?

kedi feromonu

Feromon ; Feromon, aynı türün üyeleri arasındaki sosyal ilişkileri düzenleyen kimyasal maddedir. Yunanca kökenli olan sözcük "hormon taşıyan" anlamına gelmektedir. Kedi feromonu, kediler ve diğer kedigiller tarafından iletişim için kullanılan kimyasal bir bileşiktir. Bu feromonlar özellikle kedilerin vücutlarında üretilir ve davranışsal tepkiler uyandırır. Farklı feromonlar farklı uyarılara ve tepkilere sebep olurlar. Örneğin bir kediyi sakinleştiren feromonun Apaisins'dir.


Kedi feromonları genellikle kokuyla ve ovalamayla salınır. Feromon salınımının önerilen ana işlevlerinden biri, kedinin hem yenidoğan hem de yetişkinlik evrelerinde çevresini ve diğer bireyleri tanımasına izin vermektir. Bazı feromonlar kedilerin davranış problemlerini çözmek için sentetik olarak üretilmişlerdir. Günümüzde veteriner hekimler tarafından reçelendirilen feromon bileşikleri mevcuttur.  Bu kimyasal yapılardan bazıları sentetik olarak yeniden üretilir ve sorunlu veya stres kaynaklı davranışları değiştirmek isteyen kedi sahipleri veya veteriner hekimler tarafından kullanılabilir.


Feromon Üretimi ve Algılama


Kediler için kimyasal iletişim mekanizması olan feromonlar, kimyasal uyaranların idrar, dışkı, tükürük veya bezler yoluyla salgılanmasını veya atılmasının ardından başka bir kedi tarafından feromonların vomeronazal veya koku alma sistemleri yoluyla tespit edilmesi ile algılama gerçekleşir. Kedi bir nesneye sürtündüğünde, feromon biriktiren ve kedigillerde bulunan birkaç koku bezi vardır.  Bu koku bezleri, çene, yanaklar ve dudaklar çevresinde feromon salgılayan çeşitli yapılardan oluşan yanak ve perioral bez alanlarıdır. Feromonları salgılayan diğer koku bezleri, alın kenarlarındaki şakak bezleri,  dudak çevresindeki çevre bezleri, yağ bezleri, perianal bölge, baş, parmaklar ve ayak parmaklarındadır.

Kedi bir feromonu algıladığında genellikle, kedinin kafasını kaldırdığı, ağzını hafifçe açtığı, dilini damağının önüne doğru ittiği ve üst dudağını geri çektiği flehmen tepkisi olarak bilinen bir eylemle gerçekleştirilir.


Feromonlar ilk olarak bir kedi doğduğunda anne ve yavru kedi ilişkisini kurmak için salınır. Hem anne hem de yavru kedi tarafından salınan koku alma kimyasal ipuçları, yenidoğanların yakın çevreleriyle ilişki kurmaları  için referans noktaları olarak kullanılabilir. Emzirirken anne tarafından salınan kedileri yatıştırıcı feromonlar, anne-yavru arasındaki bağı kimyasal olarak güçlendirir . Kedileri cezbeden feromonlar aynı zamanda anne kedi feromonları olarak da adlandırılır ve meme uçlarına yakın meme bezlerinde salgılanır. Bu feromonlar, yavru kedilerin mutlu ve güvende hissetmelerine yardımcı olur ve ayrıca annenin, yavru kedilerden ayrıldıklarında onları tanımasını sağlar. Kısacası bu feromonlar kedilerde anne yavru ve kardeşler arasında gerginlik ve çatışmayı azaltmak için kullanılır.

Yenidoğan evresini geçtikten sonra, kimyasal uyaranlar genellikle farklı koku işaretleme veya koku sürtme biçimleri yoluyla salınır. Spesifik koku sürtme davranışları arasında,  bir hayvanın başının önünü bir nesneye veya bireye karşı dürttüğü kiraz kuşu, ve iki kedinin birbirine sürttüğü allorulama yer alır. 

Feromonları serbest bırakan bir başka koku sürtme davranışı, bir kedinin vücudunu genişletmek için sırt üzerine düştüğü ve yuvarlandığı sosyal yuvarlanmadır. 
Bu tür feromon, bir kedinin yabancı bir bölge veya bireye aşina olmasına ve yeni veya çatışma içeren bir yerde olmakla ilişkili stresi azaltmasına yardımcı olur. Bu davranış, bir kolonideki iki kedi arasında meydana geldiğinde, koku ve feromonlar gibi kimyasal uyaranların değiş tokuşuna yönelik bir girişim olması muhtemeldir. Feromonları koku sürtünmesi yoluyla dağıtma davranışının, görsel iletişimde de rol oynadığı öne sürülmüştür, çünkü davranış genellikle bilinen bir bireyin kediye yaklaşmasıyla çakışmaktadır.

Kedi Yüz  Feromonları

Çene, dudak ve yanak yağ salgılarından tespit edilen beş kedi yüz feromonu vardır;

F1-F5. 
F1 ve F5 için kimyasal bileşenler tanımlanmış olmasına rağmen, bunların doğal işlevleri ve davranışsal etkileri henüz bilinmemektedir.  Bir bütün olarak, yüz hormonları F2-F4 bölgelerin işaretlenmesine yardımcı olur, ancak daha spesifik bireysel işlevleri de vardır.

F2
Kedi yüz feromonu F2'nin, erkekler tarafından yürütülen bir çiftleşme davranışı sırasında biriktiği gösterilmiştir. Erkek, potansiyel bir dişi partnerin yakınında bulunan bir nesneye yüzünü ovuşturacak şekilde cinsel  işaretleme şeklinde serbest bırakılır. F2 feromonunun görünür çiftleşme gösterimi ile aynı anda serbest bırakılması, kedinin bir eş elde etmede daha etkili olmasını sağlar.

F3
Kedi yüz feromonu F3, genellikle nesne sürtünmesi yoluyla salınan bir kimyasaldır. Bir kedinin çevresi içinde kendini yönlendirmesi ve çevresine göre nerede olduğunu bilmesi açısından önemli olduğu düşünülmektedir.  Bu, kedilerin sıklıkla kullandıkları alanları işaretlemesi bakımından bölgesel bir işarettir. Bu, kediyi duygusal olarak yatıştırmaya yardımcı olabilir,  öyle ki kokuya daha yakın olmak, kaygıyı azaltırken güvenlik ve aidiyet duygusunu artırabilir.

F4
Aynı zamanda "allomarking feromonu" olarak da anılan kedi yüz feromonu F4'ün ana ilişkili davranışı allomarking (veya allorubbing)dir. Bu davranış, sosyal ortamlarda diğer kedilere sürtünerek kimyasal uyaranların salınmasını içerir.  Ayrıca sosyal durumlarda iyi bilinen insanlara da bulaşabilir. F4 feromonunun salınmasının, ovuşturulan kişinin tanıdık olduğunun ve kedinin onlarla bir çatışma başlatma olasılığının daha düşük olduğunun bir göstergesi olduğu  ileri sürülmektedir.

Feline yatıştırıcı feromon
Yüz feromonlarının aksine, kediyi yatıştırıcı feromon, bir yavru kediyi doğurduktan sonraki ilk birkaç gün içinde annenin meme yağ bezleri tarafından üretilir.Salımı emzirme yoluyla gerçekleşir ve anneye bağlanma ile bağlantılıdır.
 Yavru kedinin sakin ve korunaklı hissetmesini sağlamak için anne kediye bağlanmada rol oynadığı düşünülmektedir.

 

Sentetik Feromonlar ve Feromonoterapi


Doğal feromonların kimyasal bileşimleri izole edildiğinden, bu bilgi aynı bileşiklerin sentetik çözeltilerini oluşturmak ve belirli bir davranışsal tepkiyi aktive etmek için kullanılabilir.  Bu benzer bileşikler, bir difüzör veya sprey şeklinde kullanılabilir. Bu sentetik feromonların hayvan davranışlarını tedavi etmek veya değiştirmek için pratik bir uygulama olarak kullanımı,  feromon tedavisi veya feromonoterapi olarak adlandırılır. Feromonaterapinin etkinliği tartışmalıdır ve etkinliği, hedeflenen davranış için uygun feromonun doğru miktarda kullanılmasına bağlı olabilir. Kedi yüz feromonları F3, F4 ve kedi yatıştırıcı feromon, yapay olarak üretilmiş ve davranışı değiştirmek için önerilen bir işlevi olan üç tanedir.

F3 sentetik analog

F3 feromonu, sentetik olarak kopyalanan ilk feromondur. Kullanım amacı, kedi stresini ve aşırı tırmalama gibi davranışları azaltmak,  bunun yerine daha sağlıklı oynama ve yeme davranışlarını teşvik etmektir. Son araştırmalar, kısa mesafeli taşımayla ilgili stres üzerindeki etkilerini araştırdı ve randomize bir pilot çalışmada, sentetik bir F3 feromon ürünü kullanıldığında plaseboya kıyasla kıvrılma, hareketsizlik ve miyavlama gibi stresle ilgili davranışların azaldığı bulundu. . Ayrıca istenmeyen koku bırakma eğilimleri olan idrar püskürtme ve kaşınmayı ortadan kaldırmaya yardımcı olmak için de kullanılabilir. Bazı veterinerlik metinleri, doğal feromonun kimyasala yakınlığa bağlı olarak rahatsızlığı azalttığı düşünüldüğünden, F3 sentetik analoğunun, kedinin sıklıkla ziyaret ettiği ve içinde yattığı bir yere yerleştirilmesini teşvik eder. Ayrıca stresi azaltmak için veteriner muayene odasında bir kedinin yatağına, kafesine veya havlusuna püskürtülebilir.


F4 sentetik analog

F4 sentetik yüz feromonu, bazen aynı veya farklı türdeki hayvanlar arasında daha yumuşak etkileşimleri teşvik etmek için zayıf sosyalleşmiş kedilerle kullanılır. Kediyi, yeni gelenin daha önce  karşılaşmış olduğu biri olduğuna inandırarak, bu nedenle saldırganlığı önleyerek ve yabancıyı kabul etmeyi teşvik ederek çalışması önerilir.  Veterinerlik ortamında, F4 feromonu, kullanımı kolaylaştırmak ve veteriner hekimlerden çok korkan evcil hayvanlar için kaçış eğilimlerini azaltmak için profesyonellerin üzerine sürülebilir.

Feline Yatıştırıcı Feromonlarrı

Kediyi yatıştırıcı feromon, anneye bağlanmadaki rotası ile çok kedili evlerde yapay olarak kullanılmaktadır. Kediler ilk kez tanıtıldıklarında veya çatışmalar yaşadıklarında, bu feromon stresi azaltmak ve takip etme ve kovalama gibi sosyal açıdan gergin davranışları azaltmak için yayılabilir. 

 

Kedi İdrar Feromonları

Kedi idrarı, özellikle erkek kedilerinki, kedi idrarına tipik kokusunu veren bir bileşik olan varsayılan kedi feromon 3-merkapto-3-metilbutan-1-ol (MMB) içerir. MMB öncüsü kedinin idrarda 3-metilbütanol-sisteinilglisin'den (3-MBCG) salgılanan peptidaz cauxin tarafından sentezlenir. Kedigil daha sonra yavaş yavaş uçucu MMB'ye ayrışır.

Etiketler: kedi feromonu
Ağustos 11, 2022
Listeye dön